Ngajembar Pangaweruh Basa Sunda: Mendalami Téks Naratif ngaliwatan Soal KD 3.6 Kelas 5 SD

Basa Sunda, salaku salasahiji basa daérah nu legana sumebarna di pulo Jawa Barat, miboga peran penting dina ngalestarikeun budaya jeung identitas masarakat Sunda. Pangajaran basa Sunda di tingkat sakola, utamana di sakola dasar, mangrupa léngkah awal nu krusial pikeun ngawangun kamampuh siswa dina ngagunakeun jeung ngahargaan basa karuhun. Salah sahiji Kompetensi Dasar (KD) nu ditekankan dina kurikulum basa Sunda kelas 5 SD nyaéta KD 3.6, nu museur kana pamahaman téks naratif. KD ieu teu ukur ngeunaan maca, tapi ogé kumaha siswa bisa nangtangkeun unsur-unsur dina carita, nepikeun deui dina kalimah sorangan, sarta meunangkeun amanat atawa palajaran tina carita nu dibacana.

Artikel ieu baris ngabahas sacara jero ngeunaan KD 3.6 basa Sunda kelas 5, kalawan fokus kana ngembangkeun kamampuh siswa dina pamahaman téks naratif ngaliwatan runtuyan soal nu variatif jeung ngandung pangajén. Urang bakal ngalacat sababaraha aspék penting, mimitian ti tujuan pamahaman téks naratif, jenis-jenis téks naratif nu ilahar ditempo di kelas 5, nepi ka kumaha soal-soal KD 3.6 dirancang pikeun ngukur kamampuh siswa.

A. Naha Penting Pamahaman Téks Naratif?

Téks naratif nyaéta runtuyan kalimah atawa paragraf nu nyaritakeun hiji kajadian, tokoh, tempat, jeung waktu. Tujuan utama tina narasi téh nyaéta pikeun ngahibur, méré informasi, atawa méré palajaran ka nu maca. Dina konteks basa Sunda, téks naratif sok kapanggih dina wangun dongéng, carita pondok, légénda, atawa bahkan carita dina buku pangajaran sorangan.

Pamahaman téks naratif pikeun siswa kelas 5 SD miboga sababaraha mangpaat penting:

1. Ngembangkeun Kréativitas jeung Imajinasi: Dongéng jeung carita-carita dina basa Sunda sering ngandung unsur-unsur fantasi jeung kajadian nu teu biasa. Ku maca jeung ngaregepkeun, siswa bisa ngawangun gambaran dina pikirannana, ngaronjatkeun imajinasi jeung kamampuh visualisasina.
2. Mempelajari Nilai-nilai Moral jeung Budaya: Réa carita Sunda ngandung ajén-inajén moral anu luhur, saperti jujur, bageur, sabar, silih tulung, jeung hormat ka kolot. Pamahaman téks naratif ngabantu siswa pikeun nyerep jeung ngamalkeun nilai-nilai ieu dina kahirupan sapopoé. Salian ti éta, siswa ogé diajar ngeunaan tradisi, adat istiadat, jeung kahirupan masarakat Sunda dina jaman baheula.
3. Ngaronjatkeun Kamampuh Maca Kritis: Téks naratif teu ukur dicirikeun ku alur carita, tapi ogé ku unsur-unsur séjénna saperti tokoh, latar (tempat jeung waktu), jeung amanat. Kamampuh maca kritis ngabantu siswa pikeun nangtangkeun unsur-unsur ieu, ngarti hubungan antar unsur, jeung meunangkeun harti nu leuwih jerona tina carita.
4. Ngawangun Kamampuh Ngébréhkeun Pamadegan jeung Gagasan: Sanggeus maca hiji carita, siswa diajar pikeun ngébréhkeun pamanggihna ngeunaan tokoh, kajadian, atawa amanat carita. Ieu ngamekarkeun kamampuh komunikasi jeung ngébréhkeun pikiran sacara runtut.
5. Ngaronjatkeun Kosakata Basa Sunda: Unggal carita téh mangrupa sumber kosakata anyar. Ku cara papadaeun jeung rupa-rupa kecap dina téks naratif, siswa bakal beuki beunghar kosa kecap basa Sundana.

B. Jenis-jenis Téks Naratif dina Konteks Kelas 5 SD

Dina pangajaran basa Sunda kelas 5, KD 3.6 ilahar ngacokot sababaraha jenis téks naratif, di antarana:

1. Dongéng: Ieu téh carita rakyat nu biasana teu puguh saha nu nyiptakeunnya, miboga unsur pamohalan atawa magis, jeung ngandung palajaran moral. Contona: Lutung Kasarung, Ciung Wanara, Sakadang Kuya jeung Sakadang Landak.
2. Carita Pondok (Cerpen): Carita fiksi nu pondok tur ngagambarkeun hiji kajadian nu ngalaman hiji tokoh dina hiji waktu nu tangtu. Carita pondok ilahar ngagunakeun basa nu leuwih deukeut jeung kahirupan sapopoé.
3. Légénda: Carita nu nyaritakeun asal-usul hiji tempat, hiji barang, atawa hiji kajadian nu dipercaya ku masarakat sabenerna kajadian. Contona: Légénda Gunung Tangkubanparahu, Légénda Situ Bagendit.
4. Biografi Singket: Sanajan teu murni naratif dina harti dongéng, biografi singket ngeunaan tokoh Sunda (pahlawan, budayawan, jsb.) bisa jadi bahan pikeun diajar narasi ngeunaan kahirupan hiji jalma.

C. Rancangan Soal KD 3.6: Ngukur Pamahaman Téks Naratif

Pikeun ngukur kamampuh siswa dina KD 3.6, soal-soal nu dirancang kudu variatif jeung ngawengku sababaraha tingkat pamahaman. Aya sababaraha jenis paméntah dina soal KD 3.6:

1. Pamahaman Langsung (Literal Comprehension): Soal nu nanyakeun informasi nu sacara langsung aya dina téks.

   • Conto Soal:
     • Ngaran tokoh utama dina carita ieu téh saha?
     • Di mana tempat kajadianana carita ieu?
     • Naon nu dilakukeun ku tokoh utama nalika ?

2. Pamahaman Inferensial (Inferential Comprehension): Soal nu nanyakeun siswa pikeun nyimpulkeun atawa nganyahokeun hal nu teu sacara langsung disebutkeun dina téks, tapi bisa diturunkeun tina informasi nu aya.

   • Conto Soal:
     • Naon sababna ngarasa ? (Siswa kudu nyimpulkeun tina kalakuan tokoh)
     • Naon nu bakal kajadian lamun teu ngalakukeun ? (Nalungtik sabab-akibat)
     • Kumaha parasaan nalika ? (Nalungtik emosi tokoh)

3. Pamahaman Évaluatif (Evaluative Comprehension): Soal nu nanyakeun siswa pikeun méré pangajén, pamanggih, atawa ngevaluasi carita, tokoh, atawa amanatna.

   • Conto Soal:
     • Naon amanat nu bisa dicokot tina carita ieu?
     • Naha hidep resep kana carita ieu? Ku naon?
     • Kumaha pamanggih hidep ngeunaan kalakuan ?
     • Lamun hidep jadi , naon nu bakal hidep lakukeun?

4. Pamahaman Ékspresif (Expressive Comprehension): Soal nu ngadorong siswa pikeun ngébréhkeun deui carita atawa unsur-unsurna maké kalimah sorangan.

   • Conto Soal:
     • Caritakeun deui sacara singget ngeunaan .
     • Jelaskeun ku basa sorangan naon hartina .
     • Jieun hiji kalimah nu ngagambarkeun parasaan .

D. Conto Runtuyan Soal KD 3.6 nu Komprehensif

Ayeuna, urang coba ngarancang hiji runtuyan soal dumasar kana téks naratif (misalna dongéng basajan). Urang anggap aya hiji dongéng pondok ngeunaan "Si Kancil jeung Buah Rambutan".

Téks Dongéng (Conto Singget):

Di hiji poé, Si Kancil keur leumpang di sisi walungan. Manéhna ngadéngé sora cumarita ti kajauhan. Barang dilicik, katempo aya tangkal rambutan nu buahna loba pisan jeung beureum ngagoda. Tapi tangkalna luhur jeung henteu gampang naékna. Si Kancil mikir keras kumaha carana bisa meunangkeun rambutan téh. Témbénéng katempo aya Pa Beruang keur ngajaga jembatan.

Si Kancil lalaunan nyampeurkeun Pa Beruang. "Wilujeng énjing, Pa Beruang!" sapa Si Kancil bari sura-suri. Pa Beruang rada reuwas, "Aya naon, Kancil?" Si Kancil ngajawab, "Pa Beruang, kuring boga béja penting! Pamarentah nitah ngumpulkeun sakabeh sato di leuweung. Ceuk béjana, boga rencana rék mapag poé lebaran ku acara pésta badag."

Pa Beruang panasaran, "Naha kitu? Kumaha carana?" Si Kancil neruskeun, "Sadayana kudu diitung jumlahna, ku kituna Pa Beruang kudu ngajajarkeun dulur-dulur Pa Beruang di jembatan, ti sisi dieu nepi ka sisi dinya. Kuring rék ngitung jumlahna."

Pa Beruang kabita ku pésta, ahirna nurut. Pa Beruang ngajajarkeun sakabeh dulurna di jembatan. Si Kancil tuluy luncat-luncat ti tonggong Pa Beruang ka Pa Beruang séjénna, bari cacat-cacat. "Hiji… dua… tilu… … Sapuluh!" ceuk Si Kancil. Sanggeus ngitung, Si Kancil tuluy luncat ka sisi séjén. "Hatur nuhun, Pa Beruang! Ayeuna kuring rék nepungan sato séjénna," ceuk Si Kancil bari lumpat ka tangkal rambutan.

Si Kancil tuluy ngadahar rambutan nu beunang ku manéhna nepi ka wareg. Pa Beruang jeung dulur-dulurna teu sadar geus ditipu. Isukna, Pa Beruang sadar geus dibobodo ku Si Kancil.

Runtuyan Soal KD 3.6 pikeun Dongéng "Si Kancil jeung Buah Rambutan":

Bagian 1: Pamahaman Langsung

1. Saha tokoh utama dina dongéng di luhur?
   a. Pa Beruang
   b. Si Kancil
   c. Sato leuweung
   d. Tangkal rambutan

2. Di mana Si Kancil nempo tangkal rambutan nu loba buahna?
   a. Di jero leuweung
   b. Di sisi walungan
   c. Di luhur gunung
   d. Di gigireun imahna

3. Naon nu dilakukeun ku Si Kancil sangkan bisa meunangkeun buah rambutan?
   a. Manéhna naék kana tangkalna langsung.
   b. Manéhna ngagoér Pa Beruang.
   c. Manéhna ngajak Pa Beruang pikeun ngala rambutan.
   d. Manéhna ngadagoan rambutan ragrag.

4. Sabaraha jumlah Pa Beruang nu diitung ku Si Kancil nurut kana dongéng?
   a. Lima
   b. Tujuh
   c. Sapuluh
   d. Dua welas

Bagian 2: Pamahaman Inferensial

5. Naon sababna Pa Beruang satuju dititah ngajajarkeun dulur-dulurna di jembatan ku Si Kancil?
   a. Sabab Pa Beruang sieun ka Si Kancil.
   b. Sabab Pa Beruang hayang meunangkeun béja ti pamarentah.
   c. Sabab Pa Beruang kabita ku acara pésta jeung dibéjaan ku Si Kancil.
   d. Sabab Pa Beruang teu apaleun yén Si Kancil rek nipu.

6. Kumaha parasaan Pa Beruang nalika isukna sadar geus dibobodo ku Si Kancil?
   a. Bungah jeung gumbira.
   b. Bingung jeung reuwas.
   c. Geram jeung kaduhung.
   d. Biasa waé, teu paduli.

7. Naha Si Kancil disebut sato nu pinter dina carita ieu? Jelaskeun ku basa hidep sorangan!

Bagian 3: Pamahaman Évaluatif

8. Naon amanat nu bisa dicokot tina dongéng "Si Kancil jeung Buah Rambutan"?
   a. Ulah sok nipu batur.
   b. Ulah sok culang-cileung.
   c. Ulah waka percaya kana omongan batur.
   d. Kabéh jawaban luhur bener.

9. Naha hidep resep kana kalakuan Si Kancil dina carita ieu? Ku naon? (Jawab ku 2-3 kalimah)

10. Lamun hidep jadi Pa Beruang, naon nu bakal hidep lakukeun sanggeus nyaho geus dibobodo ku Si Kancil?

Bagian 4: Pamahaman Ékspresif

11. Caritakeun deui sacara singget kumaha Si Kancil bisa meunangkeun buah rambutan tina tangkal luhur. (Mimitian ku "Si Kancil hayang buah rambutan…")

12. Dina dongéng ieu aya kalimah "Si Kancil ngadéngé sora cumarita ti kajauhan." Jelaskeun ku basa hidep sorangan, naon hartina "cumarita"?

E. Pentingna Variasi Soal jeung Pembelajaran Aktif

Ngagunakeun runtuyan soal saperti di luhur bakal ngabantu guru jeung siswa dina ngukur jeung ngaronjatkeun pamahaman téks naratif. Penting pikeun diinget yén soal téh lain ukur alat ukur, tapi ogé média pikeun diajar. Guru bisa ngagunakeun soal-soal ieu pikeun dipasihan ka siswa, dipedarkeun babarengan, atawa dijadikeun landasan pikeun kagiatan diskusi di kelas.

Salaku tambahan, pembelajaran pamahaman téks naratif teu kudu ukur tina soal pilihan ganda atawa isian singget. Guru bisa ngalengkepan ku kagiatan séjén nu leuwih aktif, saperti:

• Permainan Peran: Siswa merankeun tokoh-tokoh dina carita.
• Diskusi Kelompok: Siswa ngabahas amanat carita atawa parasaan tokoh.
• Menggambar Adegan: Siswa ngagambar adegan favoritna tina carita.
• Membuat Ringkasan: Siswa nyieun ringkesan carita maké basa sorangan.
• Menceritakan Kembali: Siswa nyaritakeun deui carita ka babaturan atawa ka kelas.

F. Kasimpulan

Kompetensi Dasar 3.6 dina basa Sunda kelas 5 SD, nyaéta ngeunaan pamahaman téks naratif, mangrupa pangajaran nu vital pikeun ngembangkeun kamampuh siswa dina maca, nalar, jeung ngahargaan basa jeung budaya Sunda. Ngaliwatan rancangan soal nu variatif, ti pamahaman literal nepi ka pamahaman ékspresif, guru bisa ngukur kamampuh siswa sacara jero. Salian ti soal-soal nu tos aya, pembelajaran aktif jeung interaktif bakal leuwih nguatkeun pamahaman siswa sarta ngajadikeun pangajaran basa Sunda jadi leuwih pikaresepeun jeung mangpaat. Ku kituna, ngaliwatan téks naratif jeung soal-soal nu relevan, urang bisa ngajaga jeung ngamumulé basa Sunda pikeun generasi nu bakal datang.